Wat is mentalisme en wat doet een mentalist precies?

Mentalisme is een podiumkunst waarin de artiest, de mentalist, de indruk wekt gedachten te kunnen lezen, keuzes te voorspellen of te beïnvloeden en verborgen informatie te achterhalen. Het gereedschap is psychologie, observatie, geheugen, suggestie en theater. Er komt geen bovennatuurlijke kracht aan te pas, en juist dat maakt het zo fascinerend om naar te kijken.

Mentalist betekenis: waar komt het woord vandaan?

Het woord gaat terug op het Latijnse mens, geest. Een mentalist is letterlijk iemand die met de geest werkt. In het Nederlands wordt de term gebruikt voor een artiest die mentale effecten brengt: een gedachte die geraden lijkt te worden, een voorspelling in een gesloten envelop die achteraf blijkt te kloppen, een toeschouwer die uit tien voorwerpen precies het ene kiest dat de mentalist vooraf had aangewezen. In het Engels spreekt men ook van mind reading of een mind reader, maar mentalisme is breder dan alleen gedachtelezen: het gaat net zo goed over beïnvloeden, onthouden en voorspellen.

Wat is het verschil met goochelen, illusionisme en hypnose?

De vier worden vaak door elkaar gehaald, maar ze verschillen in wat er lijkt te gebeuren, waar het gebeurt en welke rol de toeschouwer heeft.

Een goochelaar zegt in feite: kijk wat ik kan. Een mentalist zegt: kijk wat er met jou gebeurt. Bij hypnose wordt een vrijwilliger in een andere bewustzijnstoestand gebracht; bij mentalisme blijft iedereen helder, en de verbazing is juist dat je bij je volle verstand niet kunt verklaren wat er net gebeurde. In de praktijk lenen mentalisten soms technieken van goochelaars en omgekeerd, maar de presentatie en de ervaring van het publiek zijn wezenlijk anders.

Welke technieken gebruikt een mentalist?

Zonder in de keuken te kijken, dit zijn de bouwstenen van het genre:

• Lichaamstaal lezen. Minieme bewegingen van ogen, handen en houding verraden meer dan mensen denken. Een geoefende waarnemer ziet aarzeling, opluchting en de richting waarin iemand denkt.
• Suggestie. Woordkeus, timing en gebaren kunnen een keuze sturen zonder dat de toeschouwer merkt dat hij gestuurd wordt. Het voelt als een vrije keuze; dat is precies de kunst.
• Geheugentechnieken. Lange reeksen getallen, namen of volgordes onthouden met geheugensystemen die al eeuwen bestaan en die iedereen in principe kan leren.
• Psychologie. Kennis van hoe mensen beslissen, welke getallen en woorden ze onbewust vaker kiezen en hoe een groep zich anders gedraagt dan een individu.
• Misdirectie. De aandacht leggen waar het publiek haar moet hebben, zodat het beslissende moment ongemerkt voorbijgaat.
• Theater. Opbouw, spanning en stilte. Een voorspelling die wordt geopend, werkt alleen als het publiek al minutenlang op dat moment zit te wachten.

Een mentalist combineert meestal meerdere van deze bouwstenen in één effect. Welke precies, blijft bij de artiest; een deel van het plezier is dat je het niet weet.

Hoe is mentalisme ontstaan?

Mentale effecten bestaan zolang er podia zijn, maar het genre kreeg zijn vorm in de variétéprogramma's van de negentiende eeuw. Duo's op het toneel die elkaar ogenschijnlijk telepathisch voorwerpen uit de zaal doorgaven, waarzeggers die hun vak vermengden met podiumkunst en artiesten die beweerden over een zesde zintuig te beschikken, trokken volle zalen. In de twintigste eeuw scheidde zich een stroming af die eerlijk zei: dit is vaardigheid, geen gave. Die lijn zetten de televisiementalisten van de laatste decennia door. Zij maakten het genre bij een groot publiek bekend door verbluffende effecten te combineren met de openlijke mededeling dat er niets bovennatuurlijks aan de hand is.

Waarom is mentalisme geen bovennatuurlijke kracht?

Omdat het dat nooit was. Een serieuze mentalist claimt geen paranormale gave en zal dat desgevraagd ook zeggen. Wat je ziet, is het resultaat van jarenlange oefening in observeren, onthouden, beïnvloeden en presenteren. Dat doet niets af aan het effect, integendeel. Wie weet dat er geen magie in het spel is, blijft met een veel interessantere vraag achter: hoe kan een mens dit dan wel? Het publiek verlaat de zaal niet met het gevoel bedrogen te zijn, maar met respect voor een vaardigheid die het zelf niet kan namaken. Precies daarom werkt het genre zo goed voor een sceptisch publiek dat graag zelf nadenkt. Dat is meteen het verschil met een paragnost of waarzegger: die beweert wel degelijk over een gave te beschikken en vraagt je dat te geloven. Een mentalist vraagt alleen dat je kijkt.

Mentalisme op een feest of evenement

Mentalisme heeft geen vuur, geen rook en geen decor nodig. Het werkt op een meter afstand aan een tafel en op een podium voor honderden mensen, binnen in een restaurant of in een zaal waar open vuur niet mag. Nuno brengt mentalisme solo of gecombineerd met zijn vuurshow of fakirshow, voor groepen van klein tot groot. Wat een optreden kost, welke vormen er zijn en hoe je het inpast in een programma, lees je op mentalist boeken. Meer over zijn achtergrond, zeventien jaar podiumervaring en waarom hij bekend is van SBS6, RTL 4 en VTM staat op over Nuno. Zoek je juist een act met vuur, kijk dan bij vuurshow boeken.